Τι θα γινόταν αν ο ομοσπονδιακός καγκελάριος και οι υπουργοί του ανακάλυπταν την AI;

Η πρώτη φάση θα ήταν πιθανότατα αρκετά γερμανική

Μπορεί κανείς να το φανταστεί σχετικά καλά.

Ο ομοσπονδιακός καγκελάριος ανακαλύπτει την AI. Όχι απλώς στα πεταχτά, επειδή κάποιος του έδειξε στο αεροπλάνο πώς να συνοψίζει μια ομιλία. Αλλά πραγματικά. Με demo. Με ενθουσιασμό. Με έναν σύμβουλο που λέει σε μια παρουσίαση ότι εδώ και τώρα έρχεται η μεγαλύτερη διοικητική επανάσταση από την εισαγωγή του φαξ, μόνο που αυτή τη φορά ελπίζουμε με λίγο λιγότερο φαξ.

Τότε στη Γερμανία συμβαίνει πιθανότατα πρώτα αυτό που παραδοσιακά συμβαίνει στη Γερμανία με τα νέα μεγάλα θέματα: γίνεται μια σύνοδος κορυφής, μια task force και λίγο μετά ένα έγγραφο με κατευθυντήριες γραμμές για τη στρατηγική επεξεργασία ενός πλαισίου για την υπεύθυνη χρήση της AI σε διυπουργικό πλαίσιο.

Δηλαδή κατ' αρχάς πάρα πολλές πολύ γερμανικές προτάσεις.

Δεν είναι καν άδικο. Η πολιτική πρέπει να είναι προσεκτική σε ένα τέτοιο θέμα. Δύσκολα μπορεί να αποφασίσει την Τετάρτη το πρωί ότι από τώρα ένα γλωσσικό μοντέλο συνδιατυπώνει τον μισό κυβερνητικό μηχανισμό και την Πέμπτη θα δούμε τι θα πει επ' αυτού το Ομοσπονδιακό Συνταγματικό Δικαστήριο.

Πίσω από την αναμενόμενη στοίβα εγγράφων υπάρχει όμως παρ' όλα αυτά ένα πραγματικό ερώτημα. Γιατί η AI στην πολιτική δεν είναι απλώς ένα ακόμη εργαλείο. Μετατοπίζει ποιος προετοιμάζει, ποιος φιλτράρει, ποιος διατυπώνει και στο τέλος ποιος κερδίζει την ερμηνευτική κυριαρχία πάνω σε σύνθετα ζητήματα.

Τι θα άλλαζε πράγματι η AI στην πολιτική

Η πολιτική αποτελείται πολύ συχνότερα από εργασία με κείμενα απ' ό,τι φαίνεται απ' έξω. Νομοσχέδια, τροπολογίες, σημειώματα, σημειώματα ομιλίας, memos, γνωμοδοτήσεις, πρακτικά, βοηθήματα ψηφοφορίας, δελτία Τύπου και η καθημερινή τέχνη να διατυπώσεις μια πρόταση έτσι ώστε τρεις κυβερνητικοί εταίροι να τη θεωρούν αποδεκτή και παρ' όλα αυτά κανείς να μην ξέρει ακριβώς τι σημαίνει.

Ακριβώς σε αυτόν τον κόσμο η AI είναι φυσικά εξαιρετικά ελκυστική.

Μπορεί να διαβάζει κείμενα ταχύτερα από ολόκληρες διευθύνσεις, να διατυπώνει παραλλαγές, να ομαδοποιεί σημεία διαφωνίας, να γράφει περιλήψεις, να ταξινομεί αντεπιχειρήματα και από βουνά υλικού να κάνει σε λεπτά αυτό για το οποίο παλιά κάπου στο υπουργείο έκαιγε το φως μέχρι τις μιάμισι τα ξημερώματα.

Αυτό είναι χρήσιμο. Πολύ μάλιστα.

Μόνο που θα ήταν λάθος να συγχέεται η πολιτική εργασία με την παραγωγή κειμένου.

Μια AI μπορεί χωρίς κόπο να συντάξει δέκα παραλλαγές διατύπωσης για μια λεπτή δήλωση. Δεν φέρει όμως την πολιτική ευθύνη, αν η παραλλαγή οκτώ το επόμενο πρωί ακούγεται σαν τεχνοκρατική ψυχρότητα και η παραλλαγή τρία γίνεται κατανοητή σε ολόκληρη τη χώρα ως απώλεια επαφής με την πραγματικότητα.

Ούτε μπορεί να αισθανθεί το κλίμα σε μια χώρα. Δεν καταλαβαίνει πότε μια τυπικά σωστή πρόταση προσγειώνεται πολιτικά εντελώς λάθος. Δεν ξέρει πότε οι άνθρωποι δεν χρειάζονται μια ακόμη καλύτερη διατύπωση, αλλά την αίσθηση ότι κάποιος κατάλαβε πράγματι την κατάσταση.

Και ακριβώς σε αυτό το σημείο η Human Intelligence γίνεται ξαφνικά αρκετά σημαντική.

Η Human Intelligence πρέπει στην πολιτική να προσφέρει περισσότερα, όχι λιγότερα

Όταν η AI εισέρχεται στις πολιτικές διαδικασίες, κάποιες ικανότητες που ήταν ήδη σπάνιες γίνονται πολυτιμότερες.

Η κρίση, για παράδειγμα.

Μια μηχανή μπορεί να ταξινομήσει επιλογές και με εντυπωσιακή ηρεμία να αιτιολογήσει γιατί το μέτρο Α φαίνεται αποδοτικότερο από το μέτρο Β. Δεν έχει όμως πολιτική συνείδηση. Δεν έχει αίσθηση του τι είναι ανεκτό. Δεν καταλαβαίνει ότι μια λύση μπορεί να είναι υπολογιστικά καθαρή και κοινωνικά παρ' όλα αυτά εξαιρετικά επικίνδυνη.

Μετά η ευθύνη.

Στην πολιτική δεν είναι αδιάφορο ποιος αποφασίζει στο τέλος. Δεν αρκεί να παράγει ένα σύστημα μια πιθανή πρόταση. Κάποιος πρέπει να βάλει από κάτω το όνομά του, να σταθεί πίσω της και, σε περίπτωση αμφιβολίας, να δεχτεί και κριτική γι' αυτό. Η δημοκρατία δεν ζει από το ότι οι αποφάσεις φαίνονται όσο το δυνατόν πιο λείες. Ζει από το ότι μπορεί κανείς να κατονομάσει τους υπευθύνους.

Μετά η αίσθηση της πραγματικότητας.

Η Καγκελαρία και τα υπουργεία κινούνται ούτως ή άλλως σε έναν κόσμο όπου πάρα πολλά προβλήματα εμφανίζονται κατ' αρχάς ως έγγραφο. Όταν προστεθούν τώρα και συστήματα που με μεγάλο ζήλο χτίζουν από κείμενα νέα κείμενα, χρειάζονται άνθρωποι που υπενθυμίζουν τακτικά ότι έξω υπάρχουν πραγματικές υπηρεσίες, πραγματικά σχολεία, πραγματικοί σιδηροδρομικοί σταθμοί και πραγματικοί πολίτες, που δυστυχώς δεν λειτουργούν όπως στο οργανόγραμμα.

Και τέλος η ικανότητα να λες όχι.

Δεν ανήκει κάθε τεχνικά δυνατή αυτοματοποίηση στις κρατικές διαδικασίες. Δεν είναι κάθε scoring καλή ιδέα. Δεν πρέπει κάθε πρόβλεψη να προετοιμάζει διοικητικές ενέργειες. Και δεν είναι αυτόματα καλύτερο σε μια δημοκρατία ό,τι φαίνεται αποδοτικότερο.

Ο πειρασμός θα ήταν φυσικά τεράστιος. Μια τεχνολογία που διαβάζει γρήγορα, γράφει γρήγορα, ταξινομεί γρήγορα και δεν ρωτά ποτέ αν χρειάζεται πράγματι ακόμη ένας εντεταλμένος, ένας συντονιστής και δύο γύροι συνεννόησης για το ίδιο ζήτημα, φαίνεται στο Βερολίνο κατ' αρχάς σαν ένα μικρό θαύμα.

Ακριβώς γι' αυτό θα ήταν σκόπιμη η προσοχή. Γιατί η δημοκρατία είναι σκόπιμα πιο αργή, πιο αντιφατική και πιο ακατάστατη από μια καλά βελτιστοποιημένη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Αυτό δεν είναι έλλειμμα. Είναι προστατευτική λειτουργία.